Een nieuw bouwproject starten in Nederland vraagt om een gedegen voorbereiding. U krijgt te maken met vergunningen, meldplichten en uiteenlopende regels rondom milieu, veiligheid en ruimtelijke ordening. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023 verandert dit speelveld ingrijpend.
De Omgevingswet bundelt en moderniseert alle wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving in één overzichtelijk wettelijk kader. Dit heeft directe gevolgen voor bedrijven, projectontwikkelaars, aannemers en gemeenten.
Wat is de Omgevingswet?
De Omgevingswet bestaat uit regels voor het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Hieronder vallen onderwerpen zoals:
- natuur
- milieu
- wonen
- ruimtelijke ordening
- infrastructuur
- cultureel erfgoed
- waterbeheer
Nieuw is dat 26 bestaande wetten zijn samengevoegd tot één wet. Daarbij zijn circa 5.000 wetsartikelen teruggebracht naar ongeveer 350 artikelen.
Het doel: een veilige en gezonde leefomgeving, met ruimte voor maatschappelijke en economische ontwikkeling.
De Omgevingswet staat voor een goed evenwicht tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. Een gunstige bijkomstigheid is dat de Omgevingswet gemeenten de mogelijkheid biedt om met overzichtelijkere regels de leefomgeving met meer samenhang in te richten, wat ook zal leiden tot een betere en snellere besluitvorming. Het voornaamste doel van de Omgevingswet is het bewaken en zorgen voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en dit verder ontwikkelen op basis van maatschappelijke behoeften.
Wat verandert er door de Omgevingswet?
De invoering van de Omgevingswet brengt structurele wijzigingen met zich mee. De belangrijkste veranderingen:
1. Betere afstemming tussen regels
Regelgeving voor ruimtelijke ordening, natuur, water en milieu wordt integraal beoordeeld. Dit voorkomt tegenstrijdige besluitvorming.
2. Snellere en efficiëntere besluitvorming
Door bundeling van regels en digitalisering via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) verlopen aanvragen overzichtelijker.
3. Meer ruimte voor duurzame initiatieven
Duurzame en innovatieve projecten krijgen meer flexibiliteit binnen het wettelijke kader.
4. Decentralisatie van bevoegdheden
Gemeenten, provincies en waterschappen krijgen meer beleidsvrijheid. Dit betekent dat lokaal beleid bepalender wordt voor ondernemers.
Inwerkingtreding Omgevingswet
De invoering stond oorspronkelijk gepland voor 2021, maar is meerdere keren uitgesteld vanwege de omvang en impact van de wet.
De definitieve ingangsdatum is vastgesteld op 1 januari 2023.
Deze extra voorbereidingstijd was nodig om overheden en bedrijven te laten oefenen met het nieuwe digitale stelsel en de aangepaste procedures.
Drie belangrijke wijzigingen voor ondernemers
Na invoering van de Omgevingswet zijn vooral deze drie onderdelen relevant:
- Decentralisatie: Verschillende verantwoordelijkheden liggen niet meer bij het Rijk maar bij de gemeenten en provincies. Dit is bepalend voor de toekomst van ondernemers in een gemeente. Lokaal beleid wordt daarmee doorslaggevender bij vergunningverlening.
- Participatie omgevingswet: Participatie speelt een belangrijke rol bij omgevingsmanagement. Bedrijven dienen een proactieve rol richting burgers en gemeenten in te nemen. Als u een nieuwe activiteit wilt starten bent u zelf verantwoordelijk om belanghebbenden daarbij te betrekken.
- Aandachtsgebieden vaststellen. Voor bedrijven waar externe veiligheid een belangrijke rol speelt, worden aandachtsgebieden vastgesteld. Binnen die gebieden moet een gemeente afwegen waar extra maatregelen nodig zijn om groepen burgers te beschermen.
Van Bouwbesluit naar Bbl Omgevingswet
Na de invoering van de Omgevingswet vervalt het Bouwbesluit 2012. De technische bouwvoorschriften uit deze wet worden opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Het Bbl valt onder de vier algemene maatregelen van bestuur onder de Omgevingswet en wordt ook wel de vervanger van het Bouwbesluit 2012 genoemd. In het Bbl worden de algemene rijksregels over veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en bruikbaarheid bij het (ver)bouwen van een bouwwerk genoemd. Het Bbl bevat algemene regels die gelden voor iedereen die een activiteit verricht of wil gaan verrichten in de fysieke leefomgeving. In de Omgevingswet is per activiteit aangegeven wanneer er een meldingsplicht of een vergunningsplicht geldt. Het Bbl beschrijft welke inhoudelijke regels gelden en of er ruimte is voor maatwerk of soortgelijke maatregelen.
Geconsolideerde versie Omgevingswet
Het Bbl zal voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet nog een aantal wijzigingen ondergaan. De geconsolideerde versie en de werkversie van het Bbl verschillen wat betreft de beschrijving van vergunningvrij bouwen onder de Omgevingswet. De geconsolideerde versie van de Omgevingswet is aangevuld met de laatst bekende wijzigingen die openbaar zijn gemaakt en in het Staatsblad of de Staatscourant gepubliceerd zijn. De toelichting bij de geconsolideerde teksten staat in de Memorie van Toelichting Omgevingswet.
Wat betekent dit concreet voor uw bouwproject?
Door de Omgevingswet verschuift de focus van regelgericht naar gebiedsgericht werken. Dat betekent:
- eerder afstemmen met gemeenten
- actief inzetten op participatie
- rekening houden met lokaal omgevingsbeleid
- zorgvuldig omgaan met externe veiligheid
Een goede voorbereiding is essentieel om vertraging of aanvullende eisen te voorkomen.